Poniżej znajduje się lista osób, które z narażeniem życia prowadziły nauczanie w Łysej Górze oraz na terenie Powiatu Brzeskiego podczas II wojny światowej. Prezentujemy także opisy miejsc, które w tych niezwykle trudnych czasach stały się placówkami tajnego nauczania.

Władysław Glodt

Nauczyciel tajnych kompletów na poziomie średnim w latach 1939-1945 w Charzewicach i Gosprzydowej. Członek komisji egzaminacyjnej m.in. na pierwszym egzaminie dojrzałości w powiecie brzeskim, w Łysej Górze w dniu 20.III.1943 na „Kijakówce” ( w egzaminie tym uczestniczył również jako egzaminator kurator Jan Smoleń (mat.-fiz.)

Po wojnie nauczyciel i dyrektor Liceów Ogólnokształcących w Brzesku-Okocimiu i Krakowie-Prokocimu.

Jan Żurek

pseudonim Stal

W latach międzywojennych nauczyciel Publicznej Szkoły Powszechnej na Śląsku. Jako uchodźca, w rodzinnej Porąbce Uszewskiej kierował Publiczną Szkołą Powszechną w latach 1940-1944.

W tajnym nauczaniu był Zastępcą Przewodniczącego Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury (dra Franciszka Mleczki); kierował referatem do spraw szkolnictwa powszechnego. Po 8.I.1945 wizytator Kuratorium Okręgu Szkolnego w Katowicach (podlegał Janowi Smoleniowi).

Maria Nowakowa

Nauczycielka tajnego nauczania na poziomie powszechnym w latach 1939-1945. Żona wieloletniego kierownika Publicznej Szkoły Powszechnej w Łysej Górze, Kazimierza Nowaka. Wzorowa nauczycielka i wychowawczyni pokoleń łysogórzan, lubiana przez młodzież. Lata emerytalne spędziła z rodziną w Nowym Sączu.

Por. Franciszek Beczwarzyk

Pseudonim „MIR”

Ur. W 1908 roku . Kierownik Publicznej Szkoły Powszechnej w Gwoźdzcu.

W czasie okupacji zastępca dowódcy plutonu AK oddelegowany później na dowódcę plutonu Bch w gminie Zakliczyn. Nauczyciel tajnego nauczania na poziomie powszechnym. Lata emerytalne spędził na w Kończyskach koło Zakliczyna oddając się m.in. swemu zamiłowaniu tj. malarstwu.

Małgorzata Mytnik

Ur. 11.VII. 1906 w Łysej Górze.. po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego pracowała na Wileńszczyźnie. Nauczycielka tajnego nauczania na poziomie powszechnym w latach 1940-1945 w Łysej Górze. Członkini Ruchu Oporu Chłopskiego „ ROCH” i przewodnicząca Ludowego Związku Kobiet I Sanitariuszek „Zielonego Krzyża”

Długoletnia nauczycielka Szkoły Podstawowej w Łysej Górze. Po wojnie, w latach 1945-1948 prowadziła teatr amatorski przy Kole Wiejskim ZMW ‘Wici”. Wzorowa nauczycielka i wychowawczyni pokoleń łysogórzan, wysoko ceniona przez młodzież. Obecnie mieszka na rodzinnej „Maciejówce”.

Wiktoria Malinowska

pseudonim Krystyna Zalewska

Ur. 21. IV.1916 w Niedźwiedzy. Zm.11.XII.1967 r. w Myślenicach. Studiowała na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. Uczestniczka Ruchu Oporu Chłopskiego. Łączniczka i sanitariuszka Zielonego Krzyża. Nauczycielka matematyki w tajnym nauczaniu na poziomie średnim. Po wojnie nauczycielka Liceum Ogólnokształcącego w Brzesku Okocimiu.

Dr Franciszek Mleczko- Pajdak

Pseudonim RUTA – LUDYNIA

Ur. 30.IX.1905, zm. 5.IV,1990r. Studiował i doktoryzował się na wydziale filozoficznym (filologia polska) Uniwersytetu Jagiellońskiego. Organizator tajnego nauczania w powiecie brzeski. Przewodniczący Powiatowej Komisji Oświaty i Kultury we Brzesku w latach 1940-1945. Działacz Ruchu Oporu Chłopskiego. Organizator i nauczyciel tajnego nauczania na poziomie średnim . od lutego 19456 Naczelnik Wydziału Oświaty Dorosłych w Ministerstwie Oświaty w Warszawie.

W dniu 31.VIII.1947r. organizuje wraz z Kazimierzem Smoleniem ( bratem kuratora), ks. Mgr Janem Mleczką, Antonim Kopytką, Franciszkiem kapusta s, Jana, Józefem Gajdą, Franciszkem Kapustą „ ZE dwora”. Bratem Stanisławem Mleczką i nauczycielką Małgorzatą Mytnikówną

Kurator mgr Jan Smoleń

Pseudnim MORYS, MYTNIK

Ur. 24.VI.1901 r. w Łysej Górze jako pierworodny syn Michała i Anieli z Mytników.

Pierwszy łysogórzanin z MATURĄ (II Gimnazjum w Tarnowie, 1921r.)

Absolwent Wydziału Filozoficznego( mat.-fiz.) UJ (1925r.). Nauczyciel gimnazjów w Rudzie Śląskiej ( 1925- 1926) i Katowicach (1926-1935). Zorganizował w okresie wielkiego kryzysu dwie spółdzielnie pracy dla bezrobotnych. Od 193 r. Nauczyciel i kierownik internatu w Polskim gimnazjum Prywatnym W Bytomiu ( na terenie III Rzeszy).

Od 1.IX. 1939 r. ukrywał się w Krakowie, jako poszukiwany przez okupanta. Organizował Spółdzielnię Pracy dla bezrobotnych nauczycieli. Przyjął funkcję kierownika i organizatora tajnego nauczania od działaczy ludowych, szefa Okręgowego Biura Szkolnego w Karakowe, w tzw. Dystrykcie Krakowskim Generalnego Gubernatorstwa (powojenne województwa krakowskie i kieleckie)

Po wojnie kierownik wydziału Kuratorium Okręgu Szkolnego w Krakowie, później Kurator okręgu śląsko-dąbrowskiego w Katowicach.

Zginął tragicznie w wypadku samochodowym pod Bytomiem w podróży służbowej 28 czerwca 1945 roku. Przeżył 44lata i 4 dni.

„Maciejówka” na Zaszkolu nr 63

Budynek drewniany wykorzystywany obecnie jako gospodarczy. Miejsce nauczania na poziomie powszechnym, prowadzonego przez Małgorzatę Mytnik. W okresie okupacji gospodarzyli w nim: brat pani Małgorzaty Franciszek Mytnik s. Macieja z żoną Anną z Sachów. (trzeci dom od lewej)

„Mytnikówka” na Nadolu nr 78

Miejsce nauczania w tajnym komplecie na poziomie średnim. Właścicielew latach wojny: Franciszek i Maria Mytnikowie. W budynku mieszka obecnie Aleksander Gurgul z rodziną.

„Smoleniówka” na Zamieściu

Budynek mieszkalny widoczny w tle za weselną grupą wyburzony w latach sześćdziesiątych. Pierwszy z lewej właściciel z czasów okupacji Walenty Smoleń, który włodarzył tu z żoną Eugenią. Z „różdżką” stoi ich córka Anna, żona Ignacego Hebdy, który obecnie gospodarzy na Smoleniówce z synem Krzysztofem i jego żoną Anną.

Dom Drużkowskich z Zagonia

Miejsce Nauczania w tajnych kompletach na poziomie powszechnym. Gospodarowali w nim w czasie okupacji Antoni i Aniela Drużkowscy (bezdzietni). Obecnie na terenie tej posesji mieszkają państwo Franczykowie, którzy budynek sprzedali Stanisławowi Sacha zGwoźdzca. Przeniesiony z Zagonia budynek został postawiony pod tzw. „gajem” w Gwoźdzcu.

„Kapustówka” na Pańskiej Górze- „We Dworze”

Miejsce nauczania na poziomie powszechnym i średnim oraz miejsce kontaktowe dla rannych partyzantów z AK. Gospodarowali tu Franciszek Kapusta z żoną Anielą oraz z liczną grupą dzieci. W ich zabudowaniach gospodarczych byli leczeni ranni i chorzy partyzanci przez lekarza Andrzeja Mleczka-Pajdaka, który przychodził do nich z domu Tadeusza Stoszki „z Kamieńca”.

Między innymi był tu leczony płk Bernhardt z zestrzelonego przez Niemców nad Jastwią Liberatora, który po włączeniu się do partyzantki został ranny. W dniu 17 sierpnia 1986 brał udział w uroczystym nabożeństwie w lesie na Przymiarkach przy symbolicznym grobie załogi Liberatora wracającego do Brindisi we Włoszech.

„Machetówka” na Zaszkolu nr152

Awaryjne miejsce nauczania dla Małgorzaty Mytnik, która prowadziła tajne komplety na poziomie powszechnym. Gospodarzami byli tu Stanisław i Helena Machetowie. Na zdjęciu uwieczniony został najstarszy łysogórzanin w tamtym okresie- Łukasz Drużkowski, który zmarł na początku lat 50-tych mając sto lat. Stanisław Macheta pełnił rolę sołtysa po wyzwoleniu oraz przewodniczącego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Łysej Górze pod koniec lat 60-tych. Obecnie na terenie Józef i Helena Markowie.

„Pajdakówka” na Podkościelu nr 121

Miejsce nauczania na poziomie średnim i powszechnym. Pierwszy dom w Łysej Górze kryty dachówką (dachówką niepołomicką przed I wojną światową przez Wiktora Mleczkę- Pajdaka s. Józefa z roli nr 71). Wyburzony przez Stanisława Mleczkę w 1961 r. i jego żonę Janinę. Na pierwszym planie most na Kisielinie (zdj. z 1959 roku). Tu się urodził Franciszek Mleczko. Obecnie mieszka na tej posesji Aleksander Mleczko z żoną Anną z Wojnickich.

„Kijakówka” na Zamieściu nr 22

Główny ośrodek tajnego nauczania w byłym powiecie brzeskim. W nim odbył się egzamin maturalny 20.III. 1943r. Od października 1940 roku do stycznia roku 1945 kształciło się tam 50 uczniów na poziomie średnim .Budynek został wyburzony w latach 1986-1987. Od 1978 roku na tej posesji mieszka Józef Matura z rodziną.

Opracował:

Piotr Matura